ارگ کریمخانی | Arg of Karim Khan

در مرکز شهر شیراز ساختمان چهار گوشی که روی بدنه بیرونی دیوارها و چهار برج اون نقش و نگارهایی ساده و زیبا به وسیله آجر به ارتفاع حدودا ۱۵ متر دیده می شه، نظر هر بیننده ای رو نسبت به حکومت پرعظمت کریم خان تغییر می ده. در این ساختمان که ارگ کریم خان نامیده می شه، خانواده خان زند و محارمش زندگی می کردن، در واقع این محل اندرونی این خانواده بوده. قلعه چهار برج داره که ارتفاع برج ها از دیوار قلعه بیشتره. در سمت غربی حیاط، تالار اصلی ارگ و منزل رسمی و استراحتگاه کریم خان زند قرار داشته. تالاری که در حال حاضر دو ستون چوبی بلند در جلوی اون قرار داره و در گذشته دو ستون سنگی داشته که آقا محمدخان قاجار دو ستون سنگی اون رو برای ساخت کاخ گلستان تهران به اونجا منتقل کرد و به جای اون دو ستون بلند چوبی کار گذاشتن.

موقعیت ارگ کریمخانی بر روی نقشه گوگل مپ





نارنجستان قوام

نمی‌شود تا شیراز برویم و نارنجستان قوام را نبینیم. باغی پر از درخت‌های نارنج و حوض پر آب، در کنار عمارتی پوشیده از آینه، شیشه‌های رنگی و ده‌ها چیز دیگر.

نارنجستان قوام کجاست؟

نارنجستان قوام، یکی از  جاهای دیدنی‌های شیراز است که در خیابان لطفعلی‌ خان زند قرار گرفته. این باغ در دوره ناصرالدین شاه قاجار و به دستور علی محمد خان قوام ساخته شده و حالا یکی از تماشایی‌ترین جاذبه‌های گردشگری شیراز است. درست است که باغ قوام خیلی بزرگ نیست، اما چشم‌نواز است و عمارت باشکوهی دارد.
برای رسیدن به باغ قوام می‌شود با اتوبوس به ترمینال ولیعصر رفت و با کمی پیاده‌روی به باغ رسید. ایستگاه مترو ولیعصر هم به نارنجستان خیلی نزدیک است. اگر با ماشین شخصی برویم، از چهارراه نمازی راه‌مان را باید به‌سمت شرق ادامه بدهیم. سر راه‌مان می‌توانیم مسجد نصیرالملک را هم ببینیم.
در اطراف این باغ جای پارک سخت پیدا می‌شود، بنابراین بهتر است با ماشین شخصی نرویم.

تاریخ پرفراز و نشب باغ

خاندان قوام در دوره قاجار مدت زیادی بر فارس حکومت می‌کردند و بناهای زیادی از آن دوره آنها به‌جا مانده، مثل باغ عفیف‌آباد، باغ کلانتر، باغ بیگلربیگی و همین مجموعه قوام.
این مجموعه در طول سال‌های ۱۲۵۷ تا ۱۲۶۷ خورشیدی ساخته شده و کم‌کم بناهای دیگری به آن اضافه شده و آخرین مرحله آن یعنی آینه‌کاری و گچ‌کاری آن هم در ۱۲۹۸ به‌پایان رسیده.
در دوران حکمرانی محمدرضا خان قوام‌الملک سوم، باغ قوام و عمارتش، بیرونی نامیده می‌شدند و کاربرد اداری داشتند؛ خانه زینت‌الملک اندرونی بود و خانواده قوام در آن زندگی می‌کردند. عمارت بیرونی محلی بود برای انجام کارهای سیاسی و نظامی یا برگزاری جلسه با نمایندگان دولت‌های خارجی.
این دو بخش با تونلی به هم وصل می‌شدند و عمارت نارنجستان کنونی، همان «بیرونی» دوران قاجار محسوب میشد. سال‌ها زندگی در این خانه جریان داشت، تا اینکه بالاخره در سال ۱۳۴۵ وقف دانشگاه شیراز شد.

چرا باید اینجا را ببینیم؟

جزییات کاشی‌کاری، گچ‌بری، آینه‌کاری و طرح و رنگ‌های به‌کار رفته در این بنا آنقدر زیادند که آدم را میخکوب می‌کنند. اینطور معروف است که هفت هنر سنتی ایرانی یعنی آینه‌کاری، گچ‌بری، نقاشی‌های سنتی، معرق، منبت، حجاری و آجرکاری در عمارت قوام استفاده شده و همین هم دلیلی‌ست برای تماشایی بودنش.
از فروشگاه سوغات و صنایع دستی که رد شویم، به محوطه‌‌ای زیبا می‌رسیم. در اینجا همانطور که از اسمش هم پیداست، درخت‌های نارنج زیادی وجود دارد و فصل شکوفه‌ها که بشود، عطر شکوفه‌های نارنج گردشگران را مست می‌کند. گذشته از گلهای زیادی که در باغ قوام می‌بینیم، دو درخت نخل هم به‌صورت قرینه در اینجا کاشته‌اند.
بعد ساختمان اصلی یا شمالی را می‌بینیم که دو طبقه است و زیرزمین هم دارد. ایوان باشکوه و پله‌های دو طرف ایوان، ما را به داخل ایوان و ساختمان راهنمایی می‌کنند و اتاق‌ها به‌صورت متقارن در دو طرف ایوان قرار گرفته‌‌اند.
سقف ایوان آینه‌کاری‌های چشمگیری دارد و به هر کدام از اتاق‌ها که سر بزنیم، آینه‌کاری و گچ‌بری‌های زیادی می‌بینیم.
در سمت چپ این ساختمان، قهوه‌خانه و شربت‌خانه قرار گرفته و حیف است خودمان را از عرقیجات شیراز بی‌نصیب بگذاریم.
یکی از قشنگ‌ترین قسمت‌های دیگر نارنجستان قوام، شاه‌نشین یا  تالار آینه است با دیوار و سقفی پر شده از نقاشی و آینه‌کاری.
بالای شومینه دو حجاری قرینه می‌بینیدم و بالایش تصویر قوام‌الملک سوم را. سنگ‌های شومینه و کف اتاق، از شهرهای یزد، تبریز و شیراز آورده شده و در آینه‌های بزرگ تالار، تصویر باغ و حوضی منعکس می‌شود که خیلی تماشایی‌ست. در طبقه دوم هم چهار اتاق وجود دارد برای اسکان مهمان‌هایی که به باغ می‌آمدند.
ایوان ساختمان جنوبی رو به باغ قرار گرفته و در آن گچ‌بری‌های هنرمندانه‌ای دیده می‌شود. ستون‌ها از جنس چوب منبت‌کاری شده‌اند و کف ایوان هم با کاشی‌ سفید و آبی فرش شده.
در این عمارت چند ساختمان دیگر هم وجود دارد که جزو مجموعه قوام‌اند، مثل خانه عرقی‌ها که محلی برای عرق‌گیری بوده و حیاط مرکزی. ساختمان بعدی حمام گچینه است که یکی از حمام‌های تاریخی شیراز به‌حساب می‌آید و با  تونلی به نارنجستان راه پیدا می‌کند. این دو بنا فعلا بازدید عمومی ندارند.

موزه نارنجستان

در زیرزمین ضلع شمالی موزه‌ نارنجستان قرار گرفته که اشیایی مثل ظرف، سکه و کاشی‌کاری در آن نگهداری می‌شود.

ساعت بازدید و هزینه بلیط

همه روزهای هفته از ۸ صبح تا ۱ و از ۱ بعداظهر تا ۷ بعداظهر
قیمت بلیط بازدید از این باغ ۳ هزار تومان است.

موقعیت نارنجستان قوام بر روی نقشه گوگل مپ

 

آرامگاه سعدی معروف به سعدیه

آرامگاه سعدی معروف به سعدیه محل زندگی و دفن سعدی، شاعر برجستهٔ پارسی‌گوی است.
این آرامگاه در انتهای خیابان بوستان و کنار باغ دلگشا در دامنه کوه در شمال شرق شیراز قرار دارد. در اطراف مقبره، قبور زیادی از بزرگان دین وجود دارند که بنا به وصیت خود، در آنجا مدفون شده‌اند از جمله مهمترین‌های آن می‌توان شوریده شیرازی را نام برد که آرامگاهش به وسیله رواق به آرامگاه سعدی متصل شده‌است. آرامگاه شیخ مشرف الدین بن مصلح الدین سعدی شیرازی در تاریخ ۲۰ آبان ۱۳۵۳ به شماره ثبت ۱۰۱۰٫۳ در انجمن آثار ملی به ثبت رسیده‌است.
لغت‌نامه دهخدا به نقل از فرهنگ برهان قاطع نام موضعی که شیخ سعدی در آنجا آرمیده را «گازرگاه» نامیده و به نقل از فرهنگ آنندراج گازرگاه را حد شیراز نزدیک به مرقد شیخ مصلح‌الدین سعدی شیرازی دانسته است.
سکه‌های پانصد ریالی برنزی جمهوری اسلامی ایران از سال ۱۳۸۷ خورشیدی به نقش آرامگاه سعدی مزین شده‌است و همچنین از سال ۱۳۸۹ اسکناس های یکصد هزار ریالی با نقش آرامگاه سعدی در پشت آن چاپ شد.
مقبره ساخت کریمخان در عصر محمدشاه قاجار
تاریخچه آرامگاه سعدی
نمایی از آرامگاه نخستین در اوایل دوره قاجار اثر اوژن فلاندن
این مکان در ابتدا خانقاه سعدی بوده که وی اواخر عمرش را در آنجا می‌گذرانده و سپس در همان‌جا دفن شده‌است. برای اولین بار در قرن هفتم توسط شمس‌الدین محمد صاحب‌دیوانی وزیر معروف اباقاخان، مقبره‌ای بر فراز قبر سعدی ساخته شد.
بنا به گزارش ابن بطوطه، (که حدوداً سی و پنج سال پس از درگذشت سعدی نوشته شده و قدیمی‌ترین گزارش موجود از آرامگاه سعدی است) مردم بازدیدکننده از مزار سعدی، جامه خود را در حوضچه‌هایی مرمرین می‌شستند. به باور مردم شیراز (که از قبل از سعدی و شاید قبل از اسلام وجود داشته)، شستشو در این آب، شفابخش بوده‌است.
در سال ۹۹۸ به حکم یعقوب ذوالقدر، حکمران فارس، خانقاه شیخ ویران گردید و اثری از آن باقی نماند. در سال ۱۱۸۷ ه.ق. به دستور کریمخان زند، بنایی ۲ معروف به عمارتی ملوکانه از گچ و آجر بر بالای مزار سعدی بنا گردید. طبقه پایین دارای راهرویی بود که پلکان طبقه دوم از آنجا شروع می‌شد. در دو طرف راهرو دو اتاق کرسی دار ساخته شده بود. در اتاقی که سمت شرق راهرو بود، قبر سعدی قرار داشت و معجری چوبی آن را احاطه کرده بود. قسمت غربی راهرو نیز موازی قسمت شرقی، شامل دو اتاق می‌شد، که بعدها شوریده شیرازی (فصیح الملک) شاعر نابینای شیرازی در اتاق غربی این قسمت دفن شد. طبقه بالای ساختمان نیز مانند طبقه زیرین بود، با این تفاوت که بر روی اتاق شرقی که مزار سعدی در آنجا بود، به احترام شیخ اتاقی ساخته نشده بود و سقف آن به اندازه دو طبقه ارتفاع داشت.
در دورهٔ قاجاریه (سال ۱۳۰۱) توسط فتحعلی‌خان صاحب‌دیوان مرمت شد و چند سال بعد نیز حبیب‌الله‌خان قوام‌الملک دستور تعمیر و ترمیم قسمتی از بنا را صادر کرد، و تولیت آن به ” کربلایی سید زین العابدین چینی (حسینی نیک) سپرده شد و ایشان در سال ۱۳۲۱ ه. ش در گذشت.
بنایی که در زمان کریمخان ساخته شده بود تا سال ۱۳۲۷ ه.ش. برپا بود. در سال ۱۳۲۹ توسط علی‌اصغر حکمت و انجمن آثار ملی ایران، بنای کنونی به جای ساختمان قدیمی ساخته شد و مراسم افتتاح رسمی آن در اردیبهشت ماه ۱۳۳۱ برگزار گردید؛ که این بنا با اقتباس از کاخ چهل ستون و تلفیقی از معماری قدیم و جدید ایرانی توسط محسن فروغی ساخته شد.
آرامگاه سعدی معروف به سعدیه محل زندگی و دفن سعدی، شاعر برجستهٔ پارسی‌گوی است.

ساختمان جدید آرامگاه سعدی
محسن فروغی معمار مدرنیست ایرانی طرح آرامگاه را با همکاری علی اکبر صادق با الهام گرفتن از عناصر معماری سنتی ایران، در سال ۱۳۳۰ طراحی می‌کند. ساختمان به سبک ایرانی است با ۸ ستون از سنگ‌های قهوه‌ای رنگ که در جلوی مقبره قرار دارند و اصل بنا با سنگ سفید و کاشی کاری مزین است. بنای آرامگاه از بیرون به شکل مکعبی است اما در داخل هشت ضلعی می‌باشد با دیوارهایی از جنس مرمر و گنبدی لاجوردی.
زیربنای اصلی آرامگاه حدود ۲۵۷ متر مربع می‌باشد. ساختمان اصلی آرامگاه شامل دو ایوان عمود برهم می‌باشد که قبر شیخ در زاویه این دو ایوان قرار گرفته‌است. بر روی آرامگاه گنبدی از کاشی‌های فیروزه‌ای رنگ ساخته شده‌است. سنگ‌های پایه‌های بنا، سیاه رنگ است و ستون‌ها و جلوی ایوان از سنگ گرانتیت قرمز مخصوصی ساخته شده‌است. نمای خارجی آرامگاه از سنگ تراورتن و نمای داخلی آن از سنگ مرمر است.
سنگ قبر در وسط عمارتی هشت ضلعی قرار دارد و سقف آن با کاشی‌های فیروزه‌ای رنگ تزیین شده‌است. در هفت ضلع ساختمان، هفت کتیبه قرار دارد که از قسمت‌هایی از گلستان، بوستان، قصاید، بدایع و طیبات شیخ انتخاب گردیده و به خط «ابراهیم بوذری» نوشته شده‌است. متن یک کتیبه دیگر از «علی اصغر حکمت» است که در مورد چگونگی ساخت بقعه توضیحاتی داده.
بنا در سمت چپ به رواقی متصل می‌شود که در آن هفت طاق وجود دارد که با کف سازی سیاه رنگ به آرامگاه شوریده شیرازی پیوند می‌خورد. این آرامگاه در یک اتاق قرار دارد و کتیبه‌ای بر سر در آن است که شاعر را معرفی می‌کند و شعری از خود شاعر بر کاشیهای سرمه‌ای بر روی دیوار نوشته شده‌است.
قطعه‌هایی از کتیبهٔ سنگی مربوط به سر در آرامگاه که متعلق به زمان کریمخان زند بوده و در اثر سانحه‌ای در گذشته‌های دور شکسته شده، هم اکنون در درون آرامگاه محفوظ مانده‌است. این قطعه ضمن خاکبرداری خیابان برای تعمیر آسفالت از دل خاک بیرون آمده‌است. بر روی سنگ مذکور قسمتی از شعر سعدی به خط ثلث عالی نوشته شده‌است با این مطلع:
الهی به عزت که خوارم مکن         به ذل گنه شرمسارم مکن

آرامگاه سعدی در انتهای خیابان بوستان و کنار باغ دلگشا در شمال شرق شیراز قرار دارد

ضلع غربی آرامگاه سعدی
در ضلع غربی، قصیده‌ای با مطلع زیر دیده می‌شود:

خوش است عمر، دریغا که جاودانی نیست         پس اعتماد بر این چند روز فانی نیست
ضلع شرقی آرامگاه سعدی
در ضلع شمال شرقی ابیاتی از بوستان با این مطلع نوشته شده:
الا ای که بر خاک ما بگذری         به خاک عزیزان که یادآوری
ضلع جنوب شرقی آرامگاه سعدی
در ضلع جنوب شرقی، کتیبه‌ای دیگر از گلستان با این عبارت به چشم می‌خورد:
یاد دارم که با کاروان همه شب رفته بودم…
ضلع جنوب غربی آرامگاه سعدی
در ضلع جنوب غربی، غزلی از بدایع با این مطلع نوشته شده:
ای صوفی سرگردان، در بند نکونامی         تا درد نیاشامی، زین درد نیارامی
ضلع شمال غربی آرامگاه سعدی
در ضلع شمال غربی ایوان (نزدیک آرامگاه شوریده شیرازی) دوازده بیت از قصیده‌ای با مطلع زیر به چشم می‌خورد

خاک من و توست که باد شمال         می‌ببرد سوی یمین و شمال
همچنین غزلی از طیبات به خط شاهزاده ابراهیم سلطان فرزند شاهرخ تیموری و با این مطلع حک شده‌است:
به جهان خرم از آنم که جهان خرم از اوست         عاشقم بر همه عالم که همه عالم از اوست
ضلع شرقی آرامگاه سعدی
در ضلع شرقی نیز دوازده بیت از قصیده‌ای به خط نستعلیق و با این مطلع دیده می‌شود:
بسی صورت بگردیده‌است عالم         وز این صورت بگردد عاقبت هم
در اطراف مقبره ی سعدی، قبور زیادی از بزرگان دین وجود دارند که بنا به وصیت خود، در آنجا مدفون شده‌اند
سنگ قبر سعدی
علی اکبرخان قوام الملک شیرازی، سنگ قبر کنونی را که سماق سرخ کم رنگی است، بر روی قبر شیخ نصب کرد و کتیبهٔ زیر را که از اشعار بوستان است، با خط نستعلیق عالی بر آن نگاشت:
کل شی هالک و انت الباقی      کریم السجایا، جمیل الشیم         نبی البرایا، شفیع الامم
محوطه
در طرح جدید پس از خرید و تخریب خانه‌های اطراف آرامگاه دارای محوطه‌ای در حدود ۱۰۳۹۵ متر مربع شد. محوطهٔ باغ به سبک ایرانی گلکاری، درختکاری و باغچه بندی شده‌است. در وسط حیاط دو حوض مستطیل شکل، با جهت شمالی – جنوبی در دو طرف محوطهٔ آرامگاه قرار دارد و حوض دیگری در جهت شرقی – غربی در مقابل ایوان اصلی بنا واقع شده‌است.
ورودی آرامگاه سعدی
ورودی مجموعه در راستای ورودی آرامگاه است که معمار آن آندره گدار فرانسوی است. بر روی درب ورودی سعدیه این بیت به چشم می‌خورد:
ز خاک سعدی شیراز بوی عشق آید         هزار سال پس از مرگ او گرش بویی
حوض سکه
در جلوی رواق، حوضی قرار دارد که در آن سکه به نشان گرفتن حاجت می‌اندازند.
قنات
در عمق ده متری صحن آرامگاه قناتی وجود دارد که آب آن دارای مواد گوگردی و جیوه می‌باشد، آب این قنات که در زیر زمین جریان دارد به درون «حوض ماهی» می‌ریزد.
حوض ماهی
حوض ماهی این حوض در سمت چپ آرامگاه واقع است و در داخل به شکل هشت ضلعی است و زیربنایی در حدود ۳۰٫۲۵ مترمربع دارد و با ۲۸ پله به صحن آرامگاه وصل می‌شود، مشهور است که سعدی نزدیک زاویهٔ خود، حوضچه‌هایی از سنگ مرمر ساخته بوده که آب در آن‌ها جریان داشته‌است. شستشو در این آب، خصوصاً در شب چهارشنبه سوری، جزء معتقدات مردم شیراز بوده‌است. کاشی کاری‌های داخل حوض ماهی که به سبک عمده سلجوقی است، در سال ۱۳۷۲ توسط استاد کاشی کار «تیرانداز» طراحی شده و توسط میراث فرهنگی اجرا گردیده‌است بر فراز حوض ماهی یک نورگیر به شکل هشت ضلعی و دو نورگیر چهارضلعی در طرفین آن قرار دارد. زیرزمین سعدیه امروزه به چایخانه سنتی تبدیل شده‌است.
دو ساختمان آجری در کنار حوض ماهی وجود دارد که مربوط به دفتر است و ساختمان دیگری که کتابخانهٔ عمومی سعدیه‌است و ساختمانی دیگر که سرویس بهداشتی در آن وجود دارد.

موقعیت سعدیه بر روی نقشه گوگل مپ

حافظیه (مزار لسان الغیب)

مجموعه حافظیه شیراز یکی از مهم‌ترین جاذبه‌ های گردشگری توریستی شهر زیبای شیراز است که هرساله میزبان گردشگران زیادی از گوشه‌ و کنار دنیا است. درواقع نمی‌توان به شیراز سفر کرد و بدون بازدید از آرامگاه شاعر بزرگ قرن هشتم یعنی خواجه حافظ شیرازی این شهر زیبا را ترک کرد. شاید برایتان جالب باشد که بدانید، طرح کنونی مجموعه حافظیه شیراز به پیشنهاد یک معمار فرانسوی و نه یک ایرانی پیاده‌ سازی و اجرا شده است. در این مقاله قصد داریم بیشتر با این مجموعه‌ بی‌نظیر آشنا شویم.

آشنایی با تاریخچه‌ حافظیه شیراز

اولین بنایی که بر مزار لسان‌العرفا ساخته شد، 65 سال پس از مرگ او توسط شمس‌الدین محمد یغمایی بناگذاری شد. حافظیه در دوره‌ حکومت صفویان و در زمان حاکمیت نادرشاه افشار چندین بار مورد مرمت قرار گرفت. قسمت‌هایی از حافظیه همانند تالار چهارستون در دوره زندیه به آن اضافه شد. در دوره‌ حکومت قاجار و پهلوی نیز، بنای حافظیه مورد مرمت و بازسازی چندین‌باره قرار گرفت. در طول این سال‌ها بناهایی برگرفته از معماری سنتی ایرانی اسلامی با مصالحه‌ای چون فلز، چوب، سنگ مرمر و خاک بر فراز بارگاه حافظ ساخته شد و بارها مورد تخریب قرار گرفت.
بار روی کار آمدن پهلوی اول و سرازیر شدن مهندسین، شرکت‌ها و معماران اروپایی به ایران، معماری سنتی اسلامی کشور نیز تحت تأثیر مدرنیسم غربی قرار گرفت و معماری آثار تاریخی ایران دچار تحولی عظیم شد. در سال 1314 شمسی طرحی که توسط باستان شنان و معمار بزرگ فرانسوی یعنی آندره گدار برای مجموعه‌ حافظیه  شیراز پیشنهاد شد، با نظارت فردی به نام علی سامی و همکاری علی‌اصغر حکمت و رئیس سابق اداره‌ فرهنگ فارس یعنی سرهنگ علی ریاضی پیاده‌سازی شد. درواقع بنای کنونی حافظیه در سال 1315 ساخته شد که در اجرای آن آقایان حکمت و سامی به همراه ماکسیم سیرو فرانسوی  نقشی فعال داشتند.

آشنایی با حافظیه شیراز

برای ورود به مجموعه‌ حافظیه  شیراز می‌توان از 4 درب استفاده کرد. درب اصلی یا درواقع درب جنوبی مجموعه در حدفاصل دو چهارراه مشهور شهر شیراز یعنی چهارراه ادبیات و حافظیه قرار دارد که دقیقاً رو به روی مجموعه ورزشی حافظیه‌ شیراز است. مجموعه حافظیه دارای دو درب در قسمت غربی و یک درب در قسمت شمال شرقی نیز است. مساحت مجموعه‌ حافظیه تقریباً دو هکتار است که از چهار قسمت اصلی تشکیل‌شده است. محوطه‌ شمالی، حیاط غربی، حیاط شرقی و قسمت ورودی اصلی مجموعه که بانام حیاط جنوبی شناخته می‌شود.
اگر از درب اصلی حافظیه شیراز به داخل این مجموعه ورود کنید، آرامگاه حافظ را نخواهید دید. آنچه بیش از همه در این محوطه خودنمایی می‌کند نارنجستان‌ها، باغچه‌های بزرگ، گلدان‌های عظیم‌الجثه‌ای که در کنار راهروها قرار دارد و رواق بیست ستونه است. برای بازدید از مقبره‌ حافظ باید از پله‌های این رواق بالا رفته و به قسمت شمالی مجموعه بروید.
این رواق در دوره زندیه تنها با چهارستون ساخته شد که در فرم کنونی نیز آن چهارستون به‌خوبی از 16 ستون دیگر قابل‌تشخیص است. در قسمت غربی مجموعه نیز آرامگاه غلامحسین صاحب‌دیوانی و قوام قرار دارد. همچنین آرامگاه خاندان معدل در قسمت شرقی مجموعه واقع است. قسمت زیادی از این محوطه در سال 1386 به حافظیه اضافه‌شده است.
همان‌گونه که اشاره شد، آرامگاه حافظ در قسمت شمالی مجموعه‌ حافظیه شیراز قرار دارد. علاوه بر این در محوطه‌ شمالی مجموعه حافظ‌شناسی، فروشگاه عرضه‌کننده‌ محصولات فرهنگی، کتابخانه‌ای با مساحت 440 مترمربع، دو حوض بزرگ در قسمت شرق و غرب و درختان زیبای نارنج قرار دارد. این حوض‌ها مستطیلی شکل‌اند و تأمین‌کننده‌ آب حوض قسمت ورودی اصلی است. آرامگاه حافظ در ادبیات معماری ایرانی یک کوشک یا همان کلاه‌فرنگی است که در ادبیات غربی بانام پاویون شناخته می‌شود.
ازجمله فعالیت‌های فرهنگی‌ای که در مجموعه حافظیه انجام می‌شود می‌توان به شعرخوانی (به‌صورت ویژه در بیستم مهرماه هرسال که بزرگداشت این شاعر بزرگ است)، برگزاری کنسرت، کلاس‌هایی با موضوع حافظ‌شناسی، کلاس‌های آموزش ساخت انواع ساز موسیقی و… اشاره کرد.

نکاتی جالب درباره‌ معماری مجموعه‌ حافظیه شیراز

حافظیه شیراز تنها اثر معماری آندره گدار معمار و طراح بزرگ فرانسوی در ایران نیست، بلکه موزه ایران باستان و همچنین مدرسه ایرانشهر که ازجمله مکان‌های توریستی یزد است ازجمله آثار ماندگار او در ایران است. آندره گدار جهت پیاده‌سازی طرح خود تلفیقی از معماری سنتی ایران قدیم، معماری اسلامی و معماری مدرن را به کاربست. در اجرای فعالیت‌های باستان‌شناسی و فرهنگی آندره گدار همسر او یعنی یدا گدار و دوستش ماکسیم سیرو همکاری زیادی داشتند. به پیشنهاد آندره گدار، بنایی کلاه‌فرنگی مانند بر مزار حافظ ساخته شد.
ایده‌ استفاده از کلاه‌فرنگی جهت گرامیداشت یاد و خاطره‌ بزرگان مختص معماری سلطنتی ایران باستان، امپراتوری بزرگ عثمانی و مردمان شبه‌قاره‌ هند بوده است. لذا پیشنهاد این ایده توسط یک فرانسوی نشان‌دهنده‌ دانش عمیق او از تاریخ این خطه از کره‌ زمین بوده است. البته باید به این نکته اشاره کرد که کوشک تنها بر مزار درگذشتگان ساخته نمی‌شود، بلکه از این سازه‌ زیبا و ساده جهت کاربردهای دیگری نیز استفاده می‌شود.
ازلحاظ نمادشناسی، قسمت جنوبی و شمالی مجموعه‌ حافظیه شیراز به ترتیب نماد دنیای مادی و عالم ملکوت است. تعداد ستون‌های کلاه‌فرنگی حافظیه هشت عدد است که خود نمادی از هشت در بهشت یا قرن هشتم یعنی زمان زیستن خواجه حافظ است. در معماری حافظیه، در همه‌جا از مصالح سازگار با آب‌وهوای شیراز استفاده‌شده است و از اشعار حافظ جهت تزئین دیوارها و حتی سنگ مقبره کمک گرفته‌شده است.
به کار بردن رنگ‌های معنادار در طراحی مقبره‌ خواجه حافظ شیرازی نیز خود معنا و مفهومی خاص دارد. به‌طور مثال رنگ آبی فیروزه‌ای درون گنبد کلاه‌فرنگی نمادی از بهشت است. به کار بردن رنگ سرخ ارغوانی، رنگ‌های سیاه‌وسفید و قهوه‌ای سوخته نیز به ترتیب نمادهایی از شراب ازلی، شب و روز و خاک است. نمونه‌های تقریباً مشابه ای از آرامگاه حافظ در ایران وجود دارد که می‌توان به مواردی چون آرامگاه دکتر محمد معین در گیلان، بنای موزیک انزلی، آرامگاه مبارز بزرگ میرزا کوچک خان جنگلی، آرامگاه شاه شجاع و آرامگاه کمال‌الملک اشاره کرد.
آندره گدار با وجود اینکه یک ایرانی نبود به‌ خوبی بر روی تاریخ، آداب و سنن مردمان کشورمان مطالعه کرده بود. معماری حافظیه خود به‌ تنهایی نشان‌ دهنده‌ توانمندی این معمار بزرگ فرانسوی است و آثاری که بعدها با الگوبرداری از ایده‌ای او در ایران ساخته‌شده است نشانی دیگر از مقبولیت ایده‌های معماری این معمار بزرگ دارد. آندره در سال 1965 میلادی درگذشت، یاد و خاطره این معمار بزرگ را گرامی می‌داریم.

آدرس حافظیه شیراز

آدرس دقیق مجموعه حافظیه این است: شیراز، حد فاصل چهارراه حافظیه و چهارراه ادبیات

قیمت بلیط  ورودی حافظیه شیراز

قیمت بلیط برای شهروندان ایرانی: 3000 تومان

قیمت بلیط برای اتباع خارجی: 20000 تومان

موقعیت حافظیه بر روی نقشه گوگل مپ

معرفی شاهچراغ شیراز : آرامگاه احمد بن موسی کاظم (ع)

حتما همه ما نام شاهچراغ شیراز را بارها شنیده ایم و اما شاهچراغ کجاست و چرا به این مکان شاهچراغ می گویند؟ طی این مقاله قصد داریم برای شما شرح سرگذشت شاهچراغ ، تاریخچه شاهچراغ شیراز، دلیل نامگذاری و اطلاعاتی مفید دیگر درباره این مکان مقدس به شما ارائه دهیم. با ما همراه باشید.

شاه چراغ کیست؟

میر سید احمد، فرزند امام موسی کاظم (ع) کسی است که با نام شاه چراغ شناخته شده است. شاه چراغ امروزه مکانی دیدنی ست که در شهر شیراز همگان می شناسند و مقبره میر سید احمد می باشد. میر سید احمد برادر امام رضا (ع) و بزرگترین فرزند امام موسی کاظم (ع) است. شهادت او به دست افراد مامون در راه سفر به خراسان در شهر شیراز اتفاق افتاد.
شاه چراغ در سال ۲۱۸ هجری قمری به شهادت رسید و او را در شیراز در مکانی که امروزه با نام او شناخته شده است (شاهچراغ) دفن کردند.

زندگینامه شاه چراغ

تا کنون منابع دقیقی از تاریخ تولد شاه چراغ عنوان نشده است ولی دانشمندان و مورخان در حال انجام تحقیقات برای دست یافتن به تاریخ دقیق تولد شاه چراغ بودند که در نتیجه این تحقیقات مشخص شد که تاریخ به صورت کاملا معین معلوم نیست. بنابراین یک روز را به مناسبت بزرگداشت شاه چراغ به او اختصاص دادند.
چنانچه گفته شد شاه چراغ با نام میر احمد فرزند امام موسی کاظم (ع) هستند و مادر ایشان همسر امام موسی کاظم از جمله پرهیزگارترین زنان در نگاه امام محسوب می شدند چنانچه امام اسرار خود را نزد ایشان نگه می داشتند. مادر شاه چراغ به ام احمد مشهور هست.

تاریخچه شاه چراغ

شاه چراغ اکنون بنایی بسیار دیدنی و ارزشمند در شهر شیراز می باشد که آن را در سده ۶ هجری قمری در زمان اتابکان فارس احداث نمودند.بازسازی و مرمت این بنا در سال ۷۴۵ هجری قمری توسط مادر شاه شیخ ابو اسحاق اینجو پادشاه فارس ملکه تاشی خاتون به انجام رسید.
بازسازی این بنا تقریبا ۵ سال به طول انجامید و پس از آن آرامگاهی گنبدی شکل بر روی بقعه قبلی ساخته شد. ملکه تاشی خاتون در کنار مقبره ای که برای شاه چراغ بنا کرده بود مدرسه ای نیز احداث نمود و علاوه بر آن اقدام به وقف مغازه های بازار نزدیک آن حرم به شاه چراغ نمود.

یکی از جهانگردان در سال ۷۴۸ هجری قمری بیان نموده است که مقبره و آرامگاه شاهچراغ ارزش زیادی برای مردم شیراز دارد و آنها این مقبره را نشان تبرک می دانند. همچنین او از تاشی خاتون اینگونه یاد می کند که در کنار مزار شاهچراغ مدرسه و زاویه ساخته و از این طریق به مسافرانی که به آنجا سفر می کنند غذا می دهد. او در سخنان خود از قرآن خواندن قاریان نیز بر سر مزار شاه چراغ یاد کرده است.
سال ۹۱۲ هجری قمری شاه اسماعیل صفوی بازسازی بزرگی بر این مقبره انجام داد و این موضوع در حالیست که نزدیک به ۸۵ سال پس از آن زلزله ای در سال ۹۹۷ تا حد زیادی به گنبد آسیب رسانید که این زلزله به بازسازی مجدد منتج شد.
بازسازی و ساخت مجدد و بهتر کردن ساخت این مقبره در سال ۱۱۴۲ هجری قمری به دست نادرشاه افشار اتفاق افتاد. نادرشاه عهد بسته بود که در صورت پیروزی بر افغان ها و دستیابی به شیراز اقدام به بازسازی شاه چراغ نماید.
بنابراین پس از این پیروزی ۱۵۰۰ تومان را برای این کار کنار گذاشت. او گفته بود که یک قندیل بسیار بزرگ در زیر گنبد آویزان کنند که وزن آن ۷۲۰ مثقال بوده و از طلا و زنجیری از جنس نقره تولید شده بود. متاسفانه طی زلزله ای مجدد در سال ۱۲۳۹ هجری قمری به شیراز و همچنین شاه چراغ آسیب فراوان زده شد.
یکی از افرادی که این زلزله را با چشمان خود دیده است نویسنده کتاب تذکره دلگشا است. او می گوید: گنبد بقعه شاهچراغ كه از غایت ارتفاع، آفتاب جهان تاب هر روز در نیم روز خود را در سایه آن كشیدی، به یك دفعه چنان بر زمین خورد كه زمین شكافته و در اعماق خاك فرو رفت… و آن عمارات عالی… تو گویی همیشه ویران بوده…”
در نتیجه این زلزله شدید، قندیل شاه چراغ را فروختند تا از طریق پول آن شاه چراغ را بازسازی مجدد نمایند.
طی سالهای مختلف شاه چراغ را بارها و بارها بازسازی کرده و تغییراتی در آن اعمال نموده اند تا امروزه ما آن را این چنین که مشاهده می نمایید، می بینیم.

معماری شاه چراغ

شاه چراغ دو درب ورودی دارد که درب های اصلی آن هستند. این دو در را به نحوی ساخته اند که در سمت های جنوبی و شمالی حرم واقع شده اند و دو سردرب بزرگ کاشی کاری شده در بالای آنها وجود دارد. حرم شاه چراغ و برادرش میر محمد هر دو در این بنا قرار گرفته اند. همچنین در این مکان اتاق هایی دورتا دور حیاط آن مشاهده خواهید نمود. با دیدن سقف ایوان حرم منبت کاری های زیبایی خواهید دید که شکوه خاصی به این بنای ارزشمند بخشیده اند.

چرا آرامگاه احمد بن موسی را شاه چراغ می نامند

قصه ای جذاب در این نام نهفته است که قصد داریم آن را برای شما بازگو نماییم. تا دوره عضدالدوله دیلمی شخصی به نام شاه چراغ وجود نداشت و هیچ کس از او و حتی آرامگاهش خبر نداشت. در اطراف سنگ قبر او خانه هایی ساخته بودند و حتی روی سنگ قبر او نیز سرشار از گل بود.
یکی از افرادی که در نزدیک این مقبره خانه ای گلی داشت پیرزنی بود که شب های جمعه چراغی بسیار روشن در بالای گل هایی که روی سنگ قبر شاه چراغ را پوشانیده بودند مشاهده می نمود و می دید که این چراغ تا صبح می درخشد.
پیرزن تصمیم گرفت این امر را نزد امیر عضدالدوله دیلمی عنوان نماید زیرا که می پنداشت احتمال دارد این مکان مزار یکی از اولیای خدا باشد. امیر به پیرزن گفت که شب جمعه او به خانه اش می آید و بنا براین شد که با روشن شدن چراغ پیرزن امیر را از خواب بیدار نماید. آن شب نیز همانند شب های پیشین پیرزن نور چراغ را حتی به مراتب بیشتر از شب های قبل دید و در نتیجه با فریاد شاه را از خواب بیدار کرد و گفت: شاه چراغ.
زمانیکه امیر بیدار شد در حقیقت نوری که پیرزن از آن وصف می کرد را با چشمان خود دید و به سمت آن تل گل حرکت کرد ولی وقتی به بالای آن رسید هیچ نوری وجود نداشت. با بازگشتن از آن مزار دوباره نور بیشتر و بیشتر می شد. در نهایت پس از بررسی، مزار فرزند امام موسی کاظم (ع) را در آنجا یافتند و امیر فرمان به ساخت آرامگاهی برای ایشان داد. شیعیان این مکان را بسیار متبرک می دانند و هرساله جمعیت زیادی ایشان را زیارت می کنند و از مقبره شاه چراغ دیدن می نمایند.

شاه چراغ کجاست؟

شاه چراغ در کنار میدانی به نام احمدی و در مرکز شهر شیراز واقع شده است.
این مقبره محدودیت زمانی برای بازدید ندارد و رایگان می باشد.

موقعیت شاهچراغ بر روی نقشه گوگل مپ